Βουλιάζει στον προστατευτισμό η Ευρώπη

Του Gideon Rachman

«Εμπορευθείτε ελεύθερα με την Κίνα και ο χρόνος είναι με το μέρος μας». Αυτή ήταν η αισιόδοξη άποψη του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Τζορτζ Ου. Μπους, πριν την ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001. Μια γενιά αργότερα, πολλοί στη Δύση έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως, στην πραγματικότητα, ο χρόνος ήταν με το μέρος της Κίνας.

Ο Μπους έκανε μια πολιτική κρίση. Πίστευε ότι μια Κίνα που θα ενσωματωνόταν βαθιά στην παγκόσμια οικονομία θα γινόταν πιο ανοικτή και πιο δημοκρατική. Αλλά υπό τον Σι Τζινπίνγκ η Κίνα έγινε πιο κλειστή και αυταρχική. Είναι επίσης πιο ανοιχτά εχθρική προς τις ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ, η ταχεία οικονομική ανάπτυξη της Κίνας έχει χρηματοδοτήσει μια τεράστια στρατιωτική ανάπτυξη.

Ορισμένοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ εκτιμούν τώρα πως η απόφαση να δεχτούν την Κίνα στον ΠΟΕ ήταν λάθος. Πιστεύουν ότι η τεράστια ώθηση που δόθηκε στις κινεζικές εξαγωγές συνέβαλε επίσης σημαντικά στην αποβιομηχάνιση της Αμερικής. Η αύξηση της ανισότητας στις ΗΠΑ συνέβαλε στη συνέχεια στην άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ.

Αυτό εγείρει ένα αμήχανο ερώτημα. Τι γίνεται αν η παγκοσμιοποίηση, όχι μόνο δεν προώθησε τη δημοκρατία στην Κίνα, αλλά υπονόμευσε τη δημοκρατία στις ΗΠΑ; Θα ήταν μια διασκεδαστική ιστορική ειρωνεία -αν δεν ζούσαμε με τις συνέπειες.

Οι φόβοι για την υγεία της αμερικανικής δημοκρατίας στηρίζουν την υιοθέτηση της βιομηχανικής πολιτικής από τον Λευκό Οίκο του Μπάιντεν. Ο τελευταίος διατήρησε τους δασμούς κατά της Κίνας που επέβαλε ο Τραμπ και πρόσθεσε πλουσιοπάροχες επιδοτήσεις που αποσκοπούν στην επαναβιομηχανοποίηση της Αμερικής και στο να αποκτήσουν οι ΗΠΑ το προβάδισμα στις τεχνολογίες του μέλλοντος. Ο Λευκός Οίκος θεωρεί αυτές τις πολιτικές κρίσιμες για τη σταθεροποίηση της αμερικανικής κοινωνίας και του δημοκρατικού της συστήματος.

Πολλοί στην Ευρώπη ανησύχησαν από τη στροφή της Αμερικής προς τον προστατευτισμό και τη βιομηχανική πολιτική. Όμως η ανακοίνωση της περασμένης εβδομάδας για τη διεξαγωγή έρευνας από την ΕΕ σχετικά με τις επιδοτήσεις για τη βιομηχανία ηλεκτρικών αυτοκινήτων της Κίνας υποδηλώνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να ακολουθεί έναν παρόμοιο δρόμο.

Ο αμερικανικός δασμός στα κινεζικά αυτοκίνητα είναι 27,5%, σε σύγκριση με τον ισχύοντα δασμό της ΕΕ που είναι 10%. Αν όμως η ΕΕ διαπιστώσει ότι η Κίνα επιδοτεί αθέμιτα τις εξαγωγές αυτοκινήτων της, ο δασμός αυτός θα μπορούσε να αυξηθεί απότομα.

Η απάντηση της Κίνας στις έρευνες της ΕΕ ήταν να κατηγορήσει την Ευρώπη για «γυμνό προστατευτισμό». Αλλά ορισμένοι Αμερικανοί με επιρροή ήταν πιο υποστηρικτικοί. Η Τζένιφερ Χάρις, η οποία βοήθησε στον σχεδιασμό της βιομηχανικής πολιτικής των ΗΠΑ στον Λευκό Οίκο του Μπάιντεν, έγραψε στο Twitter: «Καλώς ήρθες, Ευρώπη. Χαίρομαι που είστε εδώ τώρα».

Αν η Ευρώπη ακολουθήσει πράγματι την Αμερική και γίνει πιο προστατευτική, θα το κάνει για παρόμοιους λόγους -φοβούμενη ότι ο κινεζικός ανταγωνισμός υπονομεύει τη βιομηχανική βάση της Ευρώπης και μαζί με αυτήν την κοινωνική και πολιτική σταθερότητα.

Η αυτοκινητοβιομηχανία είναι ο σημαντικότερος μεταποιητικός τομέας στην Ευρώπη, ιδίως στη Γερμανία, τον πυρήνα της οικονομίας της ΕΕ. Είναι επίσης ένας από τους λίγους τομείς στους οποίους η Ευρώπη διαθέτει πραγματικά κορυφαίες εταιρείες παγκοσμίως. Τρεις από τις τέσσερις μεγαλύτερες αυτοκινητοβιομηχανίες στον κόσμο βάσει εσόδων -η Volkswagen, η Stellantis και ο όμιλος Mercedes-Benz- εδρεύουν στην ΕΕ.

Ωστόσο, το προβάδισμα της Ευρώπης στην παγκόσμια αυτοκινητοβιομηχανία διαβρώνεται γρήγορα. Φέτος η Κίνα αναμένεται να γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αυτοκινήτων στον κόσμο. Οι Κινέζοι είναι ιδιαίτερα δυνατοί στα ηλεκτρικά οχήματα, τα αυτοκίνητα του μέλλοντος. Αυτό το πλεονέκτημα θα είναι δύσκολο να καταρριφθεί, επειδή η Κίνα κυριαρχεί στην παραγωγή μπαταριών και στην προμήθεια ορυκτών σπάνιων γαιών, που είναι ζωτικής σημασίας για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.

Η παραδοσιακή απάντηση της ελεύθερης αγοράς είναι να λέει ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να είναι ευγνώμονες αν η Κίνα παρέχει φθηνά και αξιόπιστα ηλεκτρικά αυτοκίνητα στους Ευρωπαίους καταναλωτές. Το γεγονός ότι τα αυτοκίνητα αυτά θα είναι θεμελιώδους σημασίας για την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης παρέχει ένα πρόσθετο κίνητρο για τη θετική υποδοχή των κινεζικών ηλεκτρικών οχημάτων. Αλλά η κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Ο τομέας της αυτοκινητοβιομηχανίας παρέχει πάνω από το 6% των θέσεων εργασίας στην ΕΕ, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρόκειται συχνά για καλά αμειβόμενη εργασία που δεσπόζει στην αυτο-εικόνα χωρών όπως η Γερμανία. Η μετανάστευση αυτών των θέσεων εργασίας στην Κίνα θα ήταν πολιτικά και κοινωνικά εκρηκτική.

Η υποστήριξη του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία ήδη αυξάνεται στη Γερμανία, με πολλές δημοσκοπήσεις να την εμφανίζουν ως το δεύτερο πιο δημοφιλές κόμμα. Φανταστείτε μόνο πώς θα τα πήγαινε, αν η εγχώρια αυτοκινητοβιομηχανία άρχιζε να καταρρέει, καθώς τα κινεζικά BYD αντικαθιστούσαν τις γερμανικές BMW στους αυτοκινητόδρομους.

Ωστόσο, ενώ ο προστατευτισμός ακούγεται ως μια προφανής και δελεαστική λύση για την ΕΕ, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται τις κινεζικές εισροές -με τη μορφή μπαταριών και ορυκτών- για την κατασκευή ηλεκτρικών οχημάτων για εγχώρια πώληση. Η Κίνα είναι επίσης η μεγαλύτερη αγορά οχημάτων στον κόσμο και η μεγαλύτερη εξαγωγική αγορά για τη Mercedes και τη VW. Η τελευταία πραγματοποιεί τουλάχιστον τα μισά από τα κέρδη της εκεί. Εάν η Ευρώπη επιβάλει υψηλούς δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, το Πεκίνο είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα προβεί σε αντίποινα. Από την άλλη πλευρά, οι εταιρείες της ΕΕ χάνουν ήδη μερίδιο αγοράς στην Κίνα και η μείωση αυτή φαίνεται ότι θα επιταχυνθεί.

Αυτές οι πολυπλοκότητες θα μπορούσαν να σημαίνουν ότι η Ευρώπη δεν θα ακολουθήσει τελικά την αμερικανική οδό και θα πρέπει να υποχωρήσει σιωπηλά από τις προστατευτικές απειλές της. Από την άλλη πλευρά, η πολιτική και κοινωνική πίεση για τη διάσωση της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας είναι πιθανό να αυξηθεί. Η άνοδος των λαϊκιστικών και εθνικιστικών κομμάτων σε όλη την Ευρώπη θα εντείνει αυτή την πίεση.

Είναι πιθανό η ΕΕ να καταλήξει να προωθήσει κάποιο τσαπατσούλικο συμβιβασμό, όπως οι «εθελοντικοί» περιορισμοί των εξαγωγών για τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Αλλά όποιο και αν είναι το τελικό αποτέλεσμα, είναι σαφές ότι η βιομηχανική πολιτική και ο προστατευτισμός είναι και πάλι σεβαστά -και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Περισσότερα

Newsroom

Άρθρα
ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Ανατροπή με Αναστασία Γιάμαλη και ΣΚΑΪ;

Η Πυθία αποκαλύπτει Αναγνώστριες και αναγνώστες μου. Συντρόφισσες και σύντροφοι....

Νέα δημοσκόπηση-σοκ για τον ΣΥΡΙΖΑ – Μεγάλες απώλειες και για τη ΝΔ – Που πάνε οι ψηφοφόροι

Τα κριτήρια ψήφου στις ευρωεκλογές, τη συνεχή «αιμορραγία» των...